پدر صنعت چاپ و مخترع دستگاه چاپ را بشناسید

آنچه در این مقاله می خوانید

پدر صنعت چاپ

صنعت چاپ، یکی از ابداعات مهم تاریخ انسان است که تأثیر شگرفی بر جوامع و فرهنگ‌ها داشته است. اما در اوج توسعه این صنعت، نام یوهانس گوتنبرگ به‌عنوان پدر صنعت چاپ برجسته می‌شود. در این مقاله به زندگی و کارنامه گوتنبرگ و نقش او بر انقلاب چاپی خواهیم پرداخت. اگر نسبت به روند رشد این صنعت و تأثیر گوتنبرگ بر آن کنجکاو هستید، از شما دعوت می‌کنم در ادامه همراه ما باشید.

پدر صنعت چاپ کیست؟

یوهانس گوتنبرگ در سال 1400 میلادی در شهر ماینتس آلمان به دنیا آمد که به دلیل اختراع ماشین چاپ متحرک در جهان بسیار شناخته شده است. این اختراع سبب تحولی شگرف در صنعت چاپ شد و تأثیر عمیقی بر گسترش دانش و سواد در سراسر اروپا گذاشت.

البته لازم به ذکر است که نهادن این لقب بر گوتنبرگ به این معنی نیست که او برای نخستین‌بار صنعت چاپ را در جهان بنیان‌گذاری کرد؛ چرا که قرن‌ها قبل از او در سرزمین‌های شرق آسیا صنعت چاپ پدیدآمده بود، اما نسخه گوتنبرگ از صنعت چاپ در سراسر جهان گسترش یافت و سبب شد، به‌عنوان بنیان‌گذار صنعت چاپ شناخته شود.

گوتنبرگ چه نقشی در رشد صنعت و تحولات اجتماعی داشت؟

قبل از اختراع گوتنبرگ، چاپ به وسیله بلوک‌های چوبی یا صفحات فلزی صورت می‌گرفت که باید با هر حرف و تصویر مجزا حک می‌شد و این روند چاپ را بسیار کند و گران قیمت می‌کرد. دستگاه چاپ متحرک گوتنبرگ این امکان را فراهم می‌کرد تا حروف به‌صورت جداگانه مرتب شوند و دوباره مورد استفاده قرار گیرند و چاپ کتاب‌ها، جزوه‌ها و سایر موارد بسیار آسان‌تر و سریع‌تر شود.

پیدایش صنعت چاپ تأثیر بسیار زیادی بر رنسانس که یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های تمدنی تاریخ جهان به شمار می‌آید، گذاشت که باعث شد سرعت این تحول شگرف شتاب زیادی به خود بگیرد. این تأثیر از طریق انقلاب اطلاعاتی و گسترش بی‌سابقه ادبیات در اروپا به واسطه صنعت چاپ صورت پذیرفت. تا جایی که پژوهشگران، رنسانس را بدون دخالت صنعت چاپ رخدادی غیر قابل تصور دانسته‌اند.

پیشنهاد می کنیم مقاله دستگاه کارتن سازی و مزایای آن در صنعت بسته‌بندی را مطالعه کنید.

کمک‌های فراوان او به چاپ شامل اختراع فرایندی برای تولید انبوه تایپ متحرک است که به این دلیل به‌عنوان پدر صنعت چاپ شهرت گرفته است. او توانست با استفاده از جوهر مبتنی بر روغن برای چاپ کتاب، قالب‌های قابل تنظیم، چاپ متحرک مکانیکی و استفاده از ماشین چاپ چوبی مشابه پرس‌های پیچشی کشاورزی آن دوره طراحی دستگاه را انجام دهد که در زمان خود بی‌نظیر بود.

یکی از نخستین کارهای او چاپ انجیل بود که به آن انجیل ۴۲ خطی می‌گویند، به دلیل اینکه به طور تقریبی همه صفحات آن دو ستون و هر ستون ۴۲ سطر داشت. بسیاری از صاحب نظران لقب مرد هزاره را برای او در نظر گرفتند او در سراسر جهان مورد تجلیل قرار گرفته و گرامی داشته شده است.

صنعت چاپ و تأثیر آن بر انقلاب فرهنگی | پدر صنعت چاپ

صنعت چاپ و تأثیر آن بر انقلاب فرهنگی

روند اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ چگونه بود؟

یوهانس گوتنبرگ اختراع ماشین چاپ از شهر ماینتس آلمان شروع کرد. یوهانس در یک خانواده توانگر آلمانی به دنیا آمده بود در آن زمان با توجه به نفوذ مسیحیت پدر گوتنبرگ تصمیم گرفت تا در خدمت کلیسا مشغول به کار باشد. اون نیز بعد از ۱۶ سالگی به تأثیر از پدرش مهارت او را به صورت حرفه‌ای ادامه داد. کار در ضراب‌خانه باعث شده بود تا گوتنبرگ مهارت‌های مختلفی از جمله ریخته‌گری، آلیاژسازی، ذوب فلزها و غیره را به‌خوبی یاد گرفته باشد. با فوت پدرش در سال ۱۴۱۹ گوتنبرگ تصمیم گرفت کار در ضرابخانه را رها کند و برای تحصیل در دانشگاه اقدام کند.

البته زندگی پدر صنعت چاپ پر از داستان‌های سرپوشیده است. به شکلی که مشخص نیست به چه علت در استراسبورگ حضور داشته است. البته فرضیه قابل قبول در این بین وجود دارد که در حدود قرن پانزدهم فشارهای سیاسی مردم جامعه بر اشراف‌زادگان بیشتر شده بود و شاید به همین خاطر گوتنبرگ در سال‌های جوانی خود مجبور به ترک شهر خود شده باشد.

اگرچه ادامه زندگی گوتنبرگ نیز ابهام‌های زیادی دارد؛ اما حداقل قسمت اختراع ماشین چاپ تا حدودی روشن است که به علت شکایت فاوست از گوتنبرگ این بخش پررنگ شده است.

بنیان‌گذار صنعت چاپ، گوتنبرگ برای عملی کردن ایده‌اش نیاز به جذب سرمایه زیادی داشت. به همین خاطر به سراغ فردی به نام یوهان فاست رفت و از او برای پیشبرد پروژه‌اش کمک خواست. فاوست که خودش نیز زرگر خوشنامی در شهر ماینتس بود به اعتبار جایگاه خانوادگی گوتنبرگ درخواست کمکش را پذیرفت و به این شکل خیلی زود یوهان جوان دست به کار ساخت کارگاه زد.

در حقیقت فرایند چاپ باسمه‌ای را با چاپ فشاری و حروف چینی تکی ترکیب کرد و توانش مدل اولیه خودش را بسازد. طبق برخی شواهد می‌توان گفت که اولین چاپخانه گوتنبرگ با ریخته‌گری سدها هزار حروف جداگانه صورت گرفت که این کار در بهترین حالت نصف روز زمان می‌گرفت و بعد از آن نوبت به جوهر زدن می‌رسید. در ادامه باید از جوهری استفاده می‌شد که تمام سطح آلیاژ را بگیرد و البته در زمان برگرداندن حروف به خوبی نقش خود را روی کاغذ جای بگذارد.

در آخرین مرحله نوبت به چاپ صفحه می‌رسد که از چاپ فشاری کمک گرفته می‌شد. کاغذهایی به نوبت خوابانده می‌شد و ورق‌های آلیاژی چیده شده روی کاغذ پرس می‌شد. سپس صفحه چاپ شده برداشته می‌شد و به جای آن یک صفحه چاپ جدید جای‌گذاری می‌کردند. همان‌طور که توضیح داده شد این فرایند احتیاج به نیروی کار زیادی داشت و این از معایب بارز این کار محسوب می‌شد.

اختراع دستگاه چاپ توسط بنیان‌گذار صنعت چاپ | پدر صنعت چاپ

اختراع دستگاه چاپ توسط بنیان‌گذار صنعت چاپ

تجربه‌های تلخ بنیان‌گذار صنعت چاپ برای تحقق خواسته‌اش چه بود؟

همان‌طور که گفته شد اولین نمونه ماشین گوتنبرگ در سال ۱۴۵۰ تا ۱۴۵۵ ساخته شد و به دنبال اختراع آن چاپ‌های فراوانی در طی این سالیان صورت گرفت و این روند به خوبی پیش می‌رفت؛ اما در این بین گوتنبرگ پدر صنعت چاپ با چالشی روبرو شد، زیرا در جهت پیش‌برد خواسته‌اش و ساخت ماشین چاپ جدید بازهم نیاز به وام داشت.

در همین حین یوهان فاوست دیگر تحملش را از دست داد و تصمیم گرفت که از مخترع جوان شکایت کند به همین سبب به سراغ دادگاه رفت و از گوتنبرگ درخواست غرامت کرد و دادگاه نیز در نهایت رأی را به نفع فاوست داد. در مقابل از جایی که گوتنبرگ نمی‌توانست بدهی خود را بپردازد، اثر اجبار تمامی دستگاه‌های چاپخانه جدید را به یوهانس فاوست واگذار کرد و این اتفاق سبب شد تا روند رشد گوتنبرگ تا چند سال به عقب بیفتد و برای فاوست سود قابل توجهی را در پی داشت.

با توجه به شکستی که گوتنبرگ متحمل شد و به طور کلی ورشکسته شد؛ اما باز هم به مسیرش ادامه داد. طبق شواهد تاریخی برای او یک چاپخانه کوچک باقی مانده بود و او به کمک همین چاپخانه دوباره تصمیم گرفت ماشین چاپ خودش را بسازد. البته، روایت دیگری نیز هست که می‌گوید پدر صنعت چاپ از صفر دوباره به نقطه عالی رسید.

در‌هر‌صورت گوتنبرگ به عنوان بنیان‌گذار صنعت چاپ در سال‌های ۱۴۵۰ تا ۱۴۵۵ ماشین چاپ را ساخت و دست به چاپ اوراق زیادی زد. همچنین تا مدت‌ها او در کلیسا ساکن بوده به همین دلیل دور از انتظار نیست که بسیاری از نوشته‌های آن متأثر از کلیسا و مسیحیت باشد. به همین ترتیب معتبرترین سندی که از نخستین تجربه چاپ گوتنبرگ به یادگار مانده است، انجیل انجیل ۴۲ خطی است که شامل ۴۲ سطر می‌شود که به انجیل گوتنبرگ معروف است.

صنعت چاپ در گذشته | پدر صنعت چاپ

صنعت چاپ در گذشته

چاپ سنگی بعد از گوتنبرگ چطور به ظهور رسید؟

همان‌طور که گفته شد ماشین چاپ گوتنبرگ، پدر  صنعت چاپ، در قرن پانزدهم میلادی ساخته شد؛ اما متداول‌ترین صنعت چاپ بیش‌تر از ۳۰۰ سال طول کشید. در حین انقلاب صنعتی یک نمایشنامه نویس آلمانی به نام آلویس زنفلدر برای برای چاپ تصنیف خودش تصمیم به ساخت یک دستگاه چاپ جدید و کاربردی گرفت. در این روش از سنگ‌های آهکی و شست و شو با اسید برای چاپ کمک گرفته می‌شد.

در طی فرایند چاپ بخش‌هایی از سنگ که دارای برجستگی بودند. به واسطه همین پودر آلومینیومی یا موم به کار رفته به سطحی چربی دوست تبدیل می‌شدند و دیگر مراحل چاپ به صورت فشاری انجام می‌شد. نقطه قوت ماشین چاپ سنگی در قیمت ارزان‌تر آن نسبت به ماشین‌های قدیمی بود. در این صورت چاپ کتاب برای نویسندگان ساده و مردم عادی نیز فراهم شد که به دنبال آن صنعت چاپ و انتشار روزنامه و کتاب در سراسر اروپا رونق گرفت.

نمونه‌ای از چاپ سنگی | پدر صنعت چاپ

نمونه‌ای از چاپ سنگی

نتیجه گیری

یوهانس گوتنبرگ به عنوان  بنیان‌گذار صنعت چاپ و مخترع دستگاه چاپ در عصر رنسانس یا پیدایش نوین نقش بسزایی در چاپ و نشر کتاب و همچنین گردش اطلاعات داشته است. تکنولوژی ابداع شده توسط او زمینه را برای تحول کلان در صنعت چاپ فراهم کرد و باعث شکوفایی فرهنگ اطلاعات و انتشارات کتاب و مطبوعات شد. بنابراین، او به عنوان پدر صنعت چاپ شناخته می‌شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شروع به تایپ کنید برای نوشته‌های که به‌دنبال آن هستید.